هند: چرخش بیشتر به راست مایکل رابرتز ویراستار: ناصر پیشرو
هند: چرخش بیشتر به راست
در انتخابات ایالتی اخیر در هند، دولت ائتلافی حاکم به رهبری حزب بهاراتیا جاناتا (BJP) در برخی از ایالتهای کلیدی که قبلاً در اختیار احزاب مخالف بود، پیروزیهای چشمگیری کسب کرد. در بنگال غربی پرجمعیت، ماماتا بانرجی، از حزب کنگره ترینامولکه (TMC قدرتمندترین سیاستمدار زن هند که ۱۵ سال در قدرت بود، توسط حزب بهاراتیا جاناتا شکست خورد (او از پذیرش نتیجه خودداری کرده است). و در ایالت کوچک جنوبی کرالا، حزب کنگره که طرفدار تجارت است، با پیروزی قاطع، اتحاد چپگرای حاکم را کنار زد و حزب بهاراتیا جاناتا نیز برای اولین بار در این ایالت جای پای خود را محکم کرد. حزب بهاراتیا جاناتا اکنون ۲۱ ایالت از ۲۸ ایالت هند را کنترل میکند.
در انتخابات عمومی ۲۰۲۴، نارندرا مودی، نخست وزیر و رهبر حزب ملیگرای هندوی بهاراتیا جاناتا (BJP) قدرت را حفظ کرد. BJP توسط اعضای حزب فاشیست مذهبی هندو، Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS)، سازمانی که از بریگادهای سیاه موسولینی الگوبرداری شده بود، تشکیل شد. مودی مدتها عضو RSS بود که بعدا به طور یکپارچه به BJP پیوست.
مودی پس از به قدرت رسیدن در سال ۲۰۱۴، به طور فزایندهای کنترل خود بر دولت را تثبیت کرده است. حزب ملیگرای BJP اکنون به عنوان «حزبی دوستدار تجارت» دیده میشود، اما همچنان متعهد به تبدیل هند چند قومی و چند مذهبی به یک کشور هندو است، جایی که اقلیتها، به ویژه مسلمانان، به شهروندان درجه دو تقلیل مییابند. با افزایش اعتماد به نفس، دولت مودی هرگونه مخالفت عمومی از سوی دموکراتهای لیبرال و سوسیالیستها علیه این روند را کنار زده است. بسیاری از سیاستمداران مخالف به اتهامات واهی برای مدتهای طولانی زندانی شدهاند و از شرکت در انتخابات و مناظرات عمومی منع شدهاند.این سئوال مطرح است که چطور ممکن شده که حزب بهاراتیا جاناتا و مودی اینقدر محبوب باشند؟ اول، به این دلیل که بخش عمدهای از حمایت سیاسی از حزب بهاراتیا جاناتا از مناطق روستایی و عقبماندهتر این کشور پهناور میآید که از گسترش سرمایهداری هند در شهرها بهرهمند نشدهاند. این مناطق، سنگرهای ملیگرایی هندو هستند که انگیزه آنها ترس از مسلمانان تلقی میشود.
دلیل دوم، شکست کامل حزب اصلی سرمایهداری و پرچمدار استقلال هند، یعنی حزب کنگره، در طول دههها، در ارائه استانداردها و شرایط زندگی بهتر برای صدها میلیون نفر، نه تنها در کل کشور، بلکه در محلههای فقیرنشین شهرها است. کنگره برای میلیونها نفر به عنوان حزب حاکم تحت کنترل یک سلسله خانوادگی (گاندیها) قرار دارد، در حالی که BJP برای بسیاری به عنوان حزب پوپولیستی مردم فراموش شده به نظر میرسد.
اکنون حتی دولت چپگرا در ایالت کوچک کرالا در جنوب غربی هند که عمدتاً مسیحی است، نه هندو یا مسلمان، سقوط کرده است. کرالا دائماً در میان چپهای بینالمللی به عنوان نمونهای موفق از سرمایهگذاری عمومی و حمایت از فقرا به جای ثروتمندان تبلیغ میشود. واقعیت چندان امیدوارکننده نیست. به نظر میرسد دولت جبهه دموکراتیک چپ ارتباط خود را با طبقه کارگر از دست داده است. به این مثالها از یک منبع توجه کنید.
به مدت ۲۶۶ روز، کارگران ASHA سیستم بهداشت عمومی که LDF در مجامع بینالمللی به آن میبالید، برای دستمزد ۲۱۰۰۰ روپیه در ماه اعتصاب کردند؛ آنها فقط ۷۰۰۰ روپیه دریافت میکردند. پس از ۱۰ ماه اعتراض، دولت آن را به ۸۰۰۰ روپیه افزایش داد. دولت چپگرا ادعا کرد که این اعتصاب فقط توطئه کنگره بوده است.
مانیفست سال ۲۰۲۱ دولت چپگرا حداقل قیمت حمایتی ۲۵۰ روپیه برای هر کیلوگرم را وعده داده بود، اما این قیمت در سال ۲۰۲۵ از ۲۰۰ روپیه بیشتر نشد. کشاورزان در کمربند لاستیکی شکایت داشتند که نمیتوانند زنده بمانند و فرزندانشان مجبور به مهاجرت به خلیج فارس و جاهای دیگر شدهاند. بیکاری جوانان به ۳۰ درصد و در میان زنان جوان به ۴۷ درصد رسیده است که تقریباً سه برابر میانگین ملی است. دولت وعده ایجاد ۲۰ میلیون شغل در عرض پنج سال را داده بود، اما هیچکدام محقق نشده بود.
بدتر از آن، فساد پدیدار شد. حدود ۲.۷ کرور روپیه (۳۰۰ هزار دلار) بین سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۰ توسط یک شرکت معدن به شرکت فناوری اطلاعات دختر سروزیر پرداخت شد، در حالی که هیچ خدمات مهمی را ارائه نمیداد.
کرالا در سال ۱۹۵۷ به کمونیستها وچپ ها رأی داد. در مبارزات انتخاباتی،اما اتحاد چپگرایان رویکرد سکولار خود را کنار گذاشت و سعی کرد ملیگرایان هندو را به خود جلب کند. همانطور که یک منبع گفته است" قبلا چپها از کارگر، مستاجر، ماهیگیر، زن در آشپزخانه و مزرعه صحبت میکردند. کرالاانا اما در سال 2026 تنها نظرات خود را تبلیغ میکرد"..
چپ «کمونیست» و کنگره نتوانستهاند جایگزین روشنی برای حزب بهاراتیا جاناتا ارائه دهند، حزبی که همچنان به موفقیت بیپایان اقتصاد هند از زمان به قدرت رسیدن مودی میبالد. رسانههای هندی و اقتصاددانان غربی از رشد اقتصادی قوی که ظاهراً هند تحت دولت مودی از آن برخوردار است، تمجید میکنند.
اقتصاددانان جریان اصلی آنقدر از موفقیت سرمایهداری هند تحت رهبری مودی به وجد آمدهاند که صحبت از گذشته نئوفاشیستی و اقدامات سرکوبگرانه فعلی او نادیده گرفته میشود. در عوض، تمام صحبتها در مورد «رسیدن» هند به چین و حتی پیشی گرفتن از تولید ناخالص داخلی واقعی آن به زودی است. به عنوان مثال، گلدمن ساکس پیشبینی میکند که هند تا سال ۲۰۷۵ دومین اقتصاد بزرگ جهان را خواهد داشت. مودی اقتصاد را به بخش عمدهای از سخنرانی انتخاباتی خود تبدیل کرد و متعهد شد که اقتصاد کشور را «به جایگاه برتر جهان» ارتقا دهد. همانطور که در جای دیگری نشان دادهام، این ادعا بیمعنی است. درست است که هند بعنوان دومین کشور بزرگ جهان از نظر جمعیت، رشد اقتصادی بسیار سریعی داشته است،اما به طور متوسط ۵-۶٪ در سال رشد داشته است (در واقع کمی کندتر در دهه ۲۰۲۰)، اگرچه میتوان آمار رسمی را زیر سوال برد.
منبع: صندوق بینالمللی پول،
همچنین طبق آمار رسمی، فقر در هند هم در مناطق روستایی و هم در مناطق شهری به طور قابل توجهی کاهش یافته است. بر اساس خط فقر رسمی، فقر روستایی از ۶۴.۹ درصد در سالهای ۲۰۱۱-۲۰۱۲ به ۱۹.۳ درصد در سالهای ۲۰۲۳-۲۰۲۴ کاهش یافته است، در حالی که فقر شهری از ۳۹.۷ درصد به ۸.۶ درصد کاهش یافته است. الگوی مشابهی برای «فقر شدید» مشاهده میشود که در همین دوره از ۳۰.۷ به ۳.۱ درصد در مناطق روستایی و از ۱۷.۴ درصد به ۱.۴ درصد در مناطق شهری کاهش یافته است.
اما این تخمینها دوباره باید مورد تردید قرار گیرند. دادههای بازار کار نشان میدهد که نابرابری درآمدی بسیار بالاتر است، به طوری که 10 درصد بالای درآمدی هندیها 17 برابر بیشتر از 10 درصد پایین درآمدی درآمد دارند. در واقع، رشد اقتصادی هند پس از همهگیری، ناهموار یا به شکل "K" بوده است (جایی که ثروتمندان رشد کردهاند، در حالی که فقرا همچنان در حال تقلا هستند). هند ممکن است پنجمین اقتصاد بزرگ جهان در سطح تولید ناخالص داخلی باشد، اما بر اساس درآمد به ازای هر نفر، هنوز در رتبه 140 قرار دارد. طبق تحقیقات پایگاه داده نابرابری جهانی، نابرابری به بالاترین حد خود در صد سال گذشته رسیده است! 10 درصد بالای جمعیت هند اکنون 77 درصد از کل ثروت ملی را در اختیار دارند. افزایش نابرابری به ویژه از زمان به قدرت رسیدن حزب بهاراتیا جاناتا در سال 2014 مشهود بوده است. تا سال 2022-23، سهم درآمد و ثروت 1 درصد بالای جامعه (22.6 درصد و 40.1 درصد) به بالاترین سطح تاریخی خود رسید و سهم درآمد 1 درصد بالای هند اکنون در میان بالاترینها در جهان است.
در مقابل، بسیاری از مردم عادی هند قادر به دسترسی به مراقبتهای بهداشتی مورد نیاز خود نیستند. ۶۳ میلیون نفر از آنها هر ساله به دلیل هزینههای مراقبتهای بهداشتی به فقر کشیده میشوند - تقریباً دو نفر در هر ثانیه. در واقع، ۹۴۱ سال طول میکشد تا یک کارگر با حداقل دستمزد در مناطق روستایی هند، درآمدی معادل درآمد یک مدیر ارشد در یک شرکت پوشاک پیشرو هندی در یک سال داشته باشد. در حالی که این کشور مقصد اصلی «گردشگری پزشکی» است، فقیرترین ایالتهای هند نرخ مرگ و میر نوزادان بالاتری نسبت به کشورهای جنوب صحرای آفریقا دارند. هند ۱۷٪ از مرگ و میر مادران در جهان و ۲۱٪ از مرگ و میر کودکان زیر پنج سال را به خود اختصاص میدهد.
پریشانی روستایی، رکود و کاهش درآمد کشاورزی منجر به اعتراضات متعددی از سوی کشاورزان شده است. به گفته سامیوکتا کیسان مورچا، یکی از اتحادیههای کشاورزی، بیش از ۱۰۰۰۰۰ کشاورز طی ده سال گذشته از حکومت مودی خودکشی کردهاند. هند در گزارش شاخص گرسنگی جهانی (۲۰۲۳) در رتبه ۱۱۱ از ۱۲۵ کشور قرار دارد. هند محل زندگی بیش از یک سوم کودکان دچار سوءتغذیه در جهان است که نه تنها یک بحران بهداشتی است، بلکه تأثیر گستردهتری بر اقتصاد دارد. گزارش مشترک فائو، یونیسف، سازمان بهداشت جهانی و برنامه جهانی غذا در سال ۲۰۲۳ نشان داد که ۷۴ درصد از جمعیت توانایی خرید غذای سالم را ندارند.
نکته کلیدی برای سرمایهداری هند (مانند همه سرمایهها) سودآوری بخش تجاری آن است. سودآوری سرمایه هند در دهه ۱۹۷۰، همانند سودآوری در سطح جهانی، به شدت کاهش یافت. در دوران دولتهای متوالی به رهبری حزب کنگره، سیاستهای نئولیبرالی برای افزایش سودآوری اتخاذ شد. سپس رکود بزرگ و رکود طولانی مدت پس از آن از راه رسید و سودآوری و رشد شروع به کاهش کرد. در نتیجه، مودی به قدرت رسید. در دوران مودی، سرمایه هند نرخ سود نسبتاً بالایی را حفظ کرده و این امر آن را قادر ساخته است تا سرمایهگذاری و اقتصاد را گسترش دهد.
منبع: مجموعه 11.0 جداول جهانی پننسبت سرمایهگذاری به تولید ناخالص داخلی در اوج رونق اعتباری سال ۲۰۰۷ به ۴۲ درصد رسید. با این حال، پس از رکود بزرگ ۲۰۰۸-۲۰۰۹ و رکود طولانیمدت متعاقب آن در دهه ۲۰۱۰، نسبت سرمایهگذاری به تولید ناخالص داخلی به طور قابل توجهی کاهش یافت، تا اینکه رژیم مودی پس از رکود همهگیری کووید، کشتی سرمایه هند را به حرکت درآورد.
منبع: صندوق بینالمللی پول
دولت مودی توسط نهادهای اقتصادی بینالمللی تشویق میشود تا انگیزههای خود را برای جذب سرمایههای هندی حفظ کند. بانک جهانی در آخرین گزارش خود اعلام کرد: «تقویت رشد بخش خصوصی برای تقویت تابآوری اقتصادی و حمایت از ورود جوانان بیشتر به بازار کار بسیار مهم خواهد بود. یک محیط قابل پیشبینی و توانمندساز برای کسبوکار به آزادسازی سرمایهگذاری و ایجاد شغل در مقیاس بزرگ در بخشهای اولویتدار مانند انرژی و زیرساخت، تولید، گردشگری، مراقبتهای بهداشتی و کشاورزی کمک خواهد کرد.»
آیا آینده اقتصادی هند نامشخص است؟
«هند از تغییرات جهانی مصون نیست. هند که به طور پیچیدهای به زنجیرههای ارزش جهانی متصل است، با شوکهای خارجی و اثرات حاد تغییرات سیاستهای جهانی، از جمله افزایش تعرفهها و جریانهای سرمایه ناپایدار، مواجه است. » هند تقریباً ۹۰٪ از نفت خام و ۵۰٪ از نیازهای گاز طبیعی خود را وارد میکند. درگیریها در خاورمیانه، مانند اختلال در تنگه هرمز، خطری جدی برای این منبع انرژی ایجاد میکند و به طور بالقوه باعث تورم بالا و مانع فعالیت اقتصادی میشود. اگر قیمت نفت برای مدت طولانی بالا بماند، میتواند به طور قابل توجهی بر تراز خارجی هند تأثیر بگذارد و بار یارانهای دولت را افزایش دهد. فعالیت صنعتی در اوایل سال ۲۰۲۶ ترکیبی از عوامل مختلف بوده است، تولید و معدن انعطافپذیری نشان دادهاند در حالی که تولید برق به عنوان یک عامل بازدارنده عمل میکند.
بنابراین اقتصاد هند همچنان در برابر بحرانهای اقتصادی جهانی، بهویژه به دلیل وابستگی زیاد به واردات انرژی و اختلالات ژئوپلیتیکی، آسیبپذیر است. موانع خارجی مانند درگیریهای خاورمیانه و اختلالات زنجیره تأمین جهانی، روند رو به رشد را تهدید میکنند. اگر رکود اقتصادی جهانی رخ دهد، هند نیز به آن خواهد پیوست.
منبع:
وبلاگ مایکل رابتز
India: a further swing to the right